Bungie wraca do jednej ze swoich najstarszych marek, ale zamiast odtwarzać jej dawną formułę, buduje na niej zupełnie nowy projekt, wyraźnie odcinając się od oczekiwań związanych z klasycznym powrotem do serii. Marathon nie jest nostalgicznym powrotem, tylko próbą wejścia w segment extraction shooterów — gatunku, który w ostatnich latach wyraźnie zyskał na znaczeniu i zdążył przyciągnąć zarówno dużych wydawców, jak i mniejsze studia szukające własnego miejsca w tym segmencie. Pytanie brzmi, czy doświadczenie studia w projektowaniu strzelanin wystarcza, by odnaleźć się w tej formule, zwłaszcza że jest to segment oparty na konkretnych założeniach, wysokiej konkurencji i jasno określonych oczekiwaniach graczy.
Początki serii i jej miejsce w historii FPS-ów
Marathon zadebiutował w 1994 roku jako produkcja Bungie wydana na komputery Macintosh. W czasie, gdy rynek FPS-ów dopiero się kształtował, gra wyróżniała się podejściem do narracji i świata przedstawionego. Zamiast prostego pretekstu do strzelania, twórcy postawili na historię przekazywaną przez terminale oraz sztuczne inteligencje, które pełniły w niej kluczową rolę. W kolejnych latach seria doczekała się dwóch kontynuacji — Marathon 2: Durandal (1995) oraz Marathon Infinity (1996). To właśnie one rozwinęły najbardziej charakterystyczne elementy cyklu: nieliniowe podejście do fabuły, większy nacisk na interpretację wydarzeń i wyraźnie bardziej ambitne tło niż w większości ówczesnych shooterów. W praktyce oznaczało to, że produkcji Bungie bliżej było momentami do eksperymentu narracyjnego niż do typowej strzelaniny tamtego okresu.
Z dzisiejszej perspektywy widać, że seria była dla producentów ważnym etapem — fundamentem pod późniejsze projekty, w których studio rozwijało zarówno mechanikę strzelania, jak i sposób prowadzenia świata. Jednocześnie Marathon nigdy nie stał się marką tak rozpoznawalną jak Halo czy Destiny, co sprawia, że jego powrót po latach nie niesie ze sobą tak dużego bagażu oczekiwań. I to właśnie jest w tym przypadku istotne — nowy tytuł nie musi mierzyć się bezpośrednio z kultowym statusem oryginału, bo dla wielu graczy ta seria po prostu nie istnieje w świadomości. To z jednej strony daje Bungie większą swobodę, ale z drugiej sprawia, że sama nazwa nie niesie dziś takiej wartości, jak mogłoby się wydawać.
Świat po ciszy
Nowy Marathon przenosi akcję na Tau Ceti IV — kolonię, która w pewnym momencie przestaje odpowiadać i z miejsca staje się przestrzenią działań dla zewnętrznych podmiotów. To punkt wyjścia, który nie jest specjalnie rozbudowywany na starcie, ale działa wystarczająco dobrze jako pretekst do całej struktury rozgrywki. Bungie nie próbuje tu prowadzić gracza za rękę ani budować klasycznego wprowadzenia — świat jest już „po wszystkim”, a gracz trafia w jego środek. W tej rzeczywistości wcielamy się w Runnerów, czyli najemników wysyłanych na powierzchnię w celu pozyskiwania danych, zasobów i technologii. To rola dość jasno określona i jednocześnie bardzo funkcjonalna — gracz od początku wie, po co tam jest ale jednocześnie nie dostaje szerszego kontekstu, który nadawałby tym działaniom większą wagę. W praktyce sprowadza się to do bycia wykonawcą zleceń, co dobrze współgra z systemową naturą gry, choć momentami sprawia wrażenie celowego zdystansowania fabuły od samego doświadczenia.
Tło wydarzeń budowane jest wokół korporacji i organizacji działających poza planetą. To one zlecają zadania i wyznaczają kierunek działań, pozostając przy tym poza bezpośrednią akcją. Nie ma tu postaci, które prowadzą historię, ani scen, które nadają jej wyraźny rytm — zamiast tego informacje pojawiają się w sposób rozproszony i raczej uzupełniają to, co dzieje się w trakcie rozgrywki. To podejście może działać na korzyść tempa gry, ale jednocześnie sprawia, że fabuła przez długi czas pozostaje w tle. Istotne jest też to, że Marathon nie opiera się na klasycznym konflikcie. Nie ma wyraźnego podziału na strony ani frakcji, którą można traktować jako punkt odniesienia dla gracza. Brak tu również motywu oporu czy próby odzyskania kontroli nad kolonią — zamiast tego wszystko sprowadza się do rywalizacji o zasoby i informacje. Taki układ jest spójny z założeniami gry, ale jednocześnie sprawia, że świat przedstawiony może wydawać się chłodny i pozbawiony wyraźnego kierunku.
Uzupełnieniem tego obrazu jest obecność zautomatyzowanych systemów i jednostek patrolujących powierzchnię planety. Nie pełnią one roli fabularnych przeciwników w klasycznym sensie, ale konsekwentnie budują wrażenie, że Tau Ceti IV nie jest miejscem opuszczonym, tylko kontrolowaną strefą, do której gracze mają dostęp wyłącznie warunkowo. To jeden z tych elementów, które bardziej „czuć” w trakcie rozgrywki, niż faktycznie gracz poznaje je w warstwie fabularnej. W efekcie fabuła pełni funkcję tła — nie prowadzi gracza, nie narzuca interpretacji i nie próbuje dominować nad rozgrywką. Z jednej strony daje to dużą swobodę i dobrze współgra z multiplayerowym charakterem gry, z drugiej pozostawia wrażenie, że świat przedstawiony mógłby zostać wykorzystany w znacznie bardziej wyrazisty sposób.
Decyzje i konsekwencje
Rdzeń Marathonu jest bardzo czytelny i opiera się na powtarzalnym schemacie wejścia na mapę, zebrania zasobów i próby ewakuacji. To struktura, która nie próbuje niczego ukrywać ani komplikować na siłę — gra dość szybko pokazuje wszystkie swoje podstawowe założenia i zostawia gracza z tym, co w tym gatunku najważniejsze, czyli decyzjami podejmowanymi w trakcie pojedynczego wypadu. Sama rozgrywka opiera się na formule PvPvE, gdzie zagrożeniem są zarówno inni gracze, jak i przeciwnicy kontrolowani przez AI. W praktyce to właśnie obecność innych graczy nadaje całości odpowiednie tempo i napięcie — momenty, w których trzeba zdecydować, czy podjąć walkę, czy odpuścić i spróbować wyjść z łupem, stanowią najważniejszą część doświadczenia. I to działa, bo Bungie dobrze rozumie, jak budować feeling strzelania i płynność starć.
Gunplay jest tutaj jednym z najmocniejszych elementów. Strzelanie ma odpowiednią wagę, broń jest czytelna, a starcia są dynamiczne, ale nie chaotyczne. Widać doświadczenie studia, które od lat projektuje shootery — wszystko jest responsywne i dobrze wyważone, co przekłada się na komfort grania nawet w bardziej stresujących sytuacjach. Jednocześnie sam loop rozgrywki jest dość wymagający pod względem powtarzalności. Kolejne wypady opierają się na tym samym schemacie, więc to, czy gra „zaskoczy”, zależy głównie od interakcji z innymi graczami i sytuacji, które pojawiają się w trakcie meczu. Jeśli te momenty są intensywne i nieprzewidywalne — gra potrafi wciągnąć. Jeśli nie, struktura zaczyna być szybko odczuwalna.
Multiplayer pełni tu kluczową rolę i w zasadzie definiuje całe doświadczenie. Brak trybu fabularnego sprawia, że wszystko sprowadza się do współpracy i rywalizacji — zarówno w drużynie, jak i przeciwko innym graczom. W dobrym zespole gra wyraźnie zyskuje, bo komunikacja i planowanie mają realne znaczenie, ale jednocześnie podnosi to próg wejścia dla osób grających solo. Radość z obcowania z grą wynika przede wszystkim z tych pojedynczych momentów — udanej ewakuacji, wygranej potyczki czy sytuacji, w której wszystko idzie nie tak, a mimo to udaje się wyjść z mapy. To tytuł, który nie buduje satysfakcji w sposób ciągły, tylko raczej punktowo, przez konkretne sytuacje. I jeśli ktoś lubi taki model nagradzania, odnajdzie się tu bez problemu.
Progresja
Progresja w Marathon opiera się przede wszystkim na sprzęcie, dostępie do kolejnych opcji oraz wyborze Runnerów, a nie na klasycznych drzewkach rozwoju. Gra nie wprowadza systemu stałego podnoszenia statystyk postaci — zamiast tego kluczowe znaczenie ma to, z jakim wyposażeniem wchodzimy na mapę i jakie decyzje podejmujemy w trakcie wypadu. Uzbrojenie i ekwipunek funkcjonują w ramach dobrze znanego dla gatunku ryzyka. Sprzęt można zdobywać, przechowywać i wykorzystywać w kolejnych podejściach, ale jego utrata po śmierci jest stałym elementem systemu. To rozwiązanie nadaje realną wartość każdej decyzji — zabranie lepszego wyposażenia zawsze wiąże się z ryzykiem jego straty.
Gra wprowadza jednak mechanikę, która częściowo łagodzi to napięcie. Istnieje możliwość wejścia na mapę z tzw. sprzętem sponsorowanym — zestawem, którego nie tracimy po śmierci. W takim przypadku ryzyko dotyczy wyłącznie przedmiotów zdobytych podczas danego wypadu. To dobre rozwiązanie, bo pozwala eksperymentować i grać bardziej swobodnie, szczególnie na początku, bez ciągłego poczucia straty. Równolegle funkcjonuje system kontraktów i powiązana z nim progresja dostępu do kolejnych elementów wyposażenia oraz opcji rozgrywki. Nie jest to rozwój postaci w klasycznym sensie, ale raczej stopniowe poszerzanie możliwości, które przekłada się na większą elastyczność w budowaniu własnego stylu gry.
Runnerzy i ich rola w rozgrywce
Warto też zatrzymać się przy samych Runnerach, bo to jeden z elementów, który realnie zmienia sposób grania. Na starcie dostępnych jest kilka wyraźnie zróżnicowanych postaci, z których każda ma własny zestaw umiejętności — od skanowania przeciwników, przez leczenie drużyny, po podejście oparte na stealth czy bezpośrednim starciu. To nie są różnice na papierze — wybór Runnera przekłada się na to, jak poruszasz się po mapie, kiedy podejmujesz walkę i jak reagujesz na inne drużyny.
Uczciwy model i elastyczna progresja
Z czasem zaczyna być też jasne, że to dopiero punkt wyjścia. Możliwość modyfikowania postaci przez sprzęt i dodatki sprawia, że ten sam Runner może być wykorzystywany na różne sposoby. Dzięki temu nauka gry nie kończy się na poznaniu map czy mechanik, ale rozciąga się na dopasowanie stylu gry do konkretnej postaci — i to właśnie tutaj dzieło studia Bungie zaczyna naprawdę „klikać”. Jeśli chodzi o monetyzację, nie wprowadza elementów P2W (Pay to Win). Wszystkie przewagi wynikają z doświadczenia i decyzji podejmowanych w trakcie rozgrywki, a nie z wydanych pieniędzy. Elementy premium ograniczają się do kosmetyki — skórek, wyglądu Runnerów czy dodatków wizualnych.
Gra oferuje również system battle passa, który — co istotne — nie wygasa i może być rozwijany w dowolnym momencie. To rozwiązanie eliminuje presję czasową i wpisuje się w bardziej elastyczny model gry-usługi. Jednocześnie jego zawartość skupia się głównie na elementach wizualnych, co utrzymuje równowagę między graczami. W efekcie progresja w tym dziele jest spójna z założeniami gatunku i podporządkowana głównej pętli rozgrywki. Największym atutem pozostaje jej uczciwość, choć jednocześnie wymaga ona zaakceptowania faktu, że postęp nie zawsze ma trwały charakter.
Oprawa graficzna, odniesienia, symbolika
Oprawa Marathon wykorzystuje styl wizualny nie tylko do czytelności rozgrywki, ale też do budowania znaczeń — i to widać przede wszystkim w elementach pobocznych, takich jak loading screeny, interfejsy i identyfikacja wizualna korporacji. Loading screeny nie są neutralne. Pojawiają się na nich surrealne grafiki, które nie przedstawiają bezpośrednio wydarzeń, tylko operują symbolami. Najbardziej czytelnym przykładem jest motyw ćmy, który można odczytywać jako odniesienie do procesu przetwarzania i „przędzenia” — zarówno w sensie materiałowym, jak i informacyjnym. Ten obraz dobrze wpisuje się w szerszy kontekst gry, gdzie wszystko — od zasobów po świadomość — funkcjonuje jako coś, co można przetwarzać i wykorzystywać. Poza tym loadingi często wykorzystują estetykę schematów, diagramów i systemowych komunikatów. To nie są dekoracje — to wizualne przedłużenie świata, który działa jak system operacyjny. Gracz nie wchodzi w „miejsce”, tylko w strukturę, która już funkcjonuje i nie potrzebuje człowieka do działania.
Design korporacji również niesie znaczenie. Ich identyfikacja wizualna nie jest jednolita — każda operuje własnym językiem graficznym, co sugeruje ich charakter. Sekiguchi Genetics, powiązana z tworzeniem ciał Runnerów, funkcjonuje wokół estetyki biotechnologii i kontroli nad fizycznością. Traxus operuje językiem dominacji i zasobów, a MIDA — jako organizacja o charakterze buntowniczym — odcina się stylistycznie od korporacyjnej sterylności. To nie są tylko logotypy — to sposób komunikowania roli tych podmiotów w świecie gry. Całość spina motyw dehumanizacji. Runnerzy, jako świadomość przenoszona do sztucznych ciał, wpisują się w wizualny język świata, w którym człowiek przestaje być jednostką, a staje się funkcją. To widać zarówno w ich designie, jak i w tym, jak są „obsługiwani” przez systemy i korporacje.
Muzyka podporządkowana systemowi
Za warstwę muzyczną Marathon odpowiada Ryan Lott, lider zespołu Son Lux, co od razu przekłada się na charakter całej ścieżki dźwiękowej. To nie jest klasyczny soundtrack budowany wokół wyrazistych tematów czy motywów przewodnich, tylko kompozycje oparte na elektronice, eksperymentalnych strukturach i łączeniu syntetycznych brzmień z bardziej organicznymi elementami. W praktyce muzyka nie prowadzi gracza ani nie próbuje budować emocji wprost. Zamiast tego funkcjonuje jako tło, które wzmacnia wrażenie obcowania ze światem opartym na systemach, technologii i przetwarzaniu. To podejście dobrze współgra z resztą gry — nie ma tu miejsca na heroiczne akcenty czy wyraźne podbicie dramatyzmu, całość utrzymana jest w chłodniejszym, bardziej zdystansowanym tonie.
Warstwa dźwiękowa pozostaje podporządkowana rozgrywce. Bungie stawia na czytelność i informację — odgłosy broni, ruchu czy obecności przeciwników są wyraźne i dobrze pozycjonowane, co bezpośrednio wpływa na decyzje podejmowane w trakcie meczu. Audio nie próbuje dominować doświadczenia, tylko je wspiera, co w przypadku sieciowego FPS-a jest podejściem uzasadnionym. W efekcie Marathon nie buduje swojej tożsamości przez muzykę w sposób oczywisty, ale wykorzystuje ją jako spójny element większej całości — świata, który działa bardziej jak system niż scena dla wydarzeń.
Ograniczenia i powtarzalność
Największym problemem tej produkcji jest jej powtarzalność, która wynika bezpośrednio z założeń gatunku. Schemat wejścia na mapę, zebrania zasobów i ewakuacji pozostaje praktycznie niezmienny, a różnice między kolejnymi wypadami opierają się głównie na zachowaniu innych graczy. Jeśli te interakcje nie dostarczają wystarczająco emocji, struktura gry bardzo szybko staje się odczuwalna. Z tym wiąże się też kwestia tempa progresji. Brak trwałego rozwoju postaci i sezonowe resetowanie części postępów sprawiają, że gra momentami sprawia wrażenie cofania gracza do punktu wyjścia. To rozwiązanie uzasadnione z perspektywy balansu, ale nie każdy będzie miał ochotę regularnie zaczynać od nowa.
Multiplayer, który jest fundamentem gry, działa najlepiej w zgranej drużynie. Gra solo jest możliwa, ale wyraźnie trudniejsza i mniej satysfakcjonująca, co może ograniczać dostępność dla części graczy. Jednocześnie poziom wejścia jest stosunkowo wysoki — brak wyraźnego prowadzenia i duża kara za błędy mogą zniechęcić na początku. Nie bez znaczenia pozostaje też kwestia zawartości. Na obecnym etapie gra nie zawsze oferuje wystarczającą różnorodność, by długoterminowo utrzymać uwagę. Dotyczy to zarówno struktury rozgrywki, jak i elementów takich jak nagrody czy kosmetyka, które nie wyróżniają się szczególnie na tle innych gier-usług. Dlatego Marathon jest tytułem bardzo konsekwentnym w swoich założeniach, ale też wymagającym od gracza akceptacji jego ograniczeń. Jeśli ktoś nie odnajdzie się w tej formule, gra raczej go do siebie nie przekona.
Podsumowanie
Marathon to gra, która pokazuje dużo konsekwencji w swoich założeniach, ale nie wszystkie jej decyzje działają równie dobrze w dłuższym obcowaniu. Najbardziej odczuwalne jest to, jak bardzo opiera się na intensywności — wysokie tempo i ciągła presja są obecne od początku i nie słabną wraz z kolejnymi sesjami. Zamiast stopniowo oswajać gracza, gra utrzymuje ten sam poziom napięcia, co z czasem może męczyć i skutecznie zniechęcać do dalszej gry. Jednocześnie trudno odmówić jej spójności. Wszystkie elementy — od rozgrywki, przez estetykę, po sposób budowania świata — podporządkowane są jednemu kierunkowi i nie sprawiają wrażenia przypadkowych. Problem w tym, że ten kierunek nie daje wiele przestrzeni na zmianę tempa czy inny sposób odbioru.
Dla mnie tytuł ten okazał się wciągający — mimo że początki były trudne i kolejne mecze wcale nie stawały się wyraźnie łatwiejsze, z czasem zacząłem lepiej rozumieć swoją postać i sposób, w jaki ta gra działa. Ta krzywa nauki nie znika, ale zmienia się w coś bardziej świadomego, co przekłada się na coraz lepsze decyzje i większą kontrolę nad tym, co dzieje się w trakcie meczu. W efekcie kolejne podejścia nie męczą, tylko zachęcają, żeby spróbować jeszcze raz i zrobić to lepiej.
Jeżeli podobał Wam się materiał, to koniecznie dajcie znać na X (dawny Twitter), Bluesky, naszym Discordzie, Redditcie lub Fediverse.
Udostępnienie kodu w żaden sposób nie wpłynęło na wydźwięk powyższego materiału.
